Wrocław i aglomeracja wrocławska jako ośrodek przemysłowy w latach 2008–2024: dynamika i przestrzenne kierunki zmian
DOI:
https://doi.org/10.24917/20801653.401.2Słowa kluczowe:
aglomeracja wrocławska, działalność przemysłowa, dane REGON, deglomeracjaAbstrakt
Celem badań jest identyfikacja oraz analiza prawidłowości w zmianach przestrzennych i ilościowych działalności przemysłowej w aglomeracji wrocławskiej w latach 2008–2024. W pracy zastosowano metody statystyczne oraz narzędzia GIS, a podstawowym źródłem informacji były dane z rejestru REGON. Wyniki wskazują na tendencje deglomeracyjne, widoczne szczególnie w strefie podmiejskiej – liczba podmiotów gospodarczych w sektorze przemysłu wzrosła tam o 17.6%, przy czym dynamika wzrostu była znacznie wyższa w strefie podmiejskiej (+73,3%) niż w samym Wrocławiu (+6.8%). W strukturze przemysłu dominują mikroprzedsiębiorstwa, natomiast największe zakłady koncentrują się wzdłuż głównych arterii transportowych. Najsilniej rozwinięte branże to przemysł elektromaszynowy, metalowy, chemiczny i spożywczy, co potwierdza kontynuację tradycji przemysłowej regionu. Wyniki prezentowanych badań mogą wspierać planowanie przestrzenne i politykę rozwoju aglomeracji w warunkach długookresowych skutków transformacji postsocjalistycznej.
Downloads
Bibliografia
Belof, M., Kryczka, P. (2025). Challenges in outsourcing local spatial planning in Poland: is legal procedure the last remaining safeguard in the democratic decision‑ making process?. Planning Practice & Research, 1–27. doi: https://doi.org/10.1080/02697459.2025.2528252 BDL. (2024). Bank Danych Lokalnych. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.
Braszka, M. (2023). Dawne wrocławskie zakłady pracy z okresu PRL -u: Pafawag, Fadroma, Elwro i Pollena. Pozyskano z: https://kochamwroclaw.pl/dawne ‑wroclawskie ‑zaklady ‑pracy ‑z‑okresu ‑prl ‑u ‑pafawag ‑fadroma‑ elwro ‑i ‑pollena ‑czesc‑1/ (dostęp: 30.11.2025).
Brezdeń, P. (2004). Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na rozwój regionalnej i lokalnej przestrzeni gospodarczej w województwie dolnośląskim. Biuletyn KPZK PAN, 211, 499–518.
Brezdeń, P. (2006). Uwarunkowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych i ich wpływ na umiędzynarodowienie działalności gospodarczej w województwie dolnośląskim. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 8, 60–73.
Brezdeń, P. (2020). Innowacyjność a zmiany struktury przestrzennej przemysłu na przykładzie Śląska. Rozprawy Naukowe Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego, 46.
Brezdeń, P. (2023). Działalność przemysłowa i jej struktura przestrzenna w czasie trwania pandemii COVID‑19 w Polsce. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 37(2), 7–24. doi: https://doi.org/10.24917/20801653.372.1
Brezdeń, P., Spallek, W. (2008). Specjalne strefy ekonomiczne w przestrzeni gospodarczej województwa dolnośląskiego. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 10, 216–230.
Brezdeń, P., Spallek, W. (2012). Pro‑ development institutions (parks and incubators) in the activation of the Polish economy. Regional Development and Planning, 3, 10–19.
Brezdeń, P. (2024). Geografia przemysłu w Uniwersytecie Wrocławskim w latach 1990–2024. W: W. Killar (red.), Problematyka badawcza geografii przemysłu w wybranych krajowych ośrodkach akademickich w latach 1996–2024. Kraków: UKEN, 81–95.
Celińska‑ Janowicz, D. (2016). Rejestry podmiotów jako źródła danych w analizach lokalizacji działalności gospodarczej w mikroskali. Wiadomości Statystyczne, 1, 27–43.
Chądzyńska, E. (2012). Rozwój wybranych funkcji w aglomeracji wrocławskiej. Studia Miejskie, 7, 37–48.
Dusza‑ Zwolińska, E., Kiepas ‑Kokot, Ł. (2020). Relokacja wewnątrzmiejska przemysłu w strukturze przestrzennej Szczecina. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 34(4), 38–54..
Escalona ‑Orcao, A.I., Climent‑ López, E.A. (2012). Factors and limits of interurban industrial decentralization: The case of Zaragoza (Spain). European Urban and Regional Studies, 21(1), 5–25. doi: https://doi.org/10.1177/0969776411428561
Golachowski, S. (1966). Zagłębie Turoszowskie i Okręg Miedziowy. W: S. Golachowski, A. Jahn, W. Walczak (red.), X Ogólnopolski Zjazd PTG. Przewodnik wycieczkowy. Wrocław: PTG, 147– 167.
Gros‑ Balthazard, M., Talandier, M. (2023). Re‑industrialization: the role of small and medium‑ ‑sized cities in France and Europe. EchoGéo, 63. doi: https://doi.org/10.4000/echogeo.25035
Gwosdz, K. (2019). Czynniki i mechanizmy de‑ i re‑ industrializacji wybranych okręgów i miast przemysłowych w Polsce. EUROREG, Uniwersytet Warszawski. Pozyskano z: https://www. euroreg.uw.edu.pl/dane/web_euroreg_seminary_files/1255/gwosdz_czynniki_deindustrializacjii_reindustrializacji_04.04.19.pdf (dostęp: 30.11.2025).
Gyurkovich, M., Gyurkovich, J. (2021). New housing complexes in post ‑industrial areas in city centres in Poland versus cultural and natural heritage protection – with a particular focus on Cracow. Sustainability, 13(1), 418. doi: https://doi.org/10.3390/su13010418
Hall, P., Pain, K. (2006). The Polycentric Metropolis: Learning from Mega -City Regions in Europe. Earthscan.
Jabłoński, M., Kilar, W. (2024). Zróżnicowanie i dynamika działalności przemysłowej w Polsce w latach 2005–2020. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 38(2), 29–47. doi: https://doi.org/10.24917/20801653.382.2
Jeżowski, K. (1961). Rozwój i rozmieszczenie przemysłu na Dolnym Śląsku w okresie kapitalizmu. Wrocław: Ossolineum.
Korcznik, S. (1994). Problemy restrukturyzacji regionów depresji na przykładzie Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego. Praca doktorska, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu.
Krzysztofik, R., Szmytkie, R. (2018). Procesy depopulacji w Polsce w świetle zmian bazy ekonomicznej miast. Przegląd Geograficzny, 90(2), 309–329. Pozyskano z: https://rcin. org.pl/Content/66307/PDF/WA51_85837_r2018‑t90‑z2_Przeg‑ Geogr ‑Krzysztof.pdf (30.11.2025).
Kryczka, P. (2024). Unravelling the paradox of spatial homogeneity: An analysis of land use planning and monofunctional development in Wroclaw, Poland. Land Use Policy, 144. doi: https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2024.107247
Kunc, J., Sikorski, D., Novotná, M., Brezdeń, P., Ilnicki, D., Tonev, P., Marek, A. (2023). Industrial legacy towards modern urban environment: a comparative study of Wroclaw and Brno. Bulletin of Geography. Socio -economic Series, 61(61), 71–92. doi: http://doi.org/10.12775/ bgss‑2023‑0026
Łoboda, J., Slenczek, M. (1997). Dorobek ośrodka wrocławskiego w zakresie geografii przemysłu. Acta Universitatis Wratislaviensis, 1999, 5–13.
Malycha, A. (2025). Aglomeracje bez ustawy? Dlaczego Polska traci potencjał rozwoju. Pozyskano z: https://www.salon24.pl/newsroom/1450463,aglomeracje ‑bez ‑ustawy ‑dlaczego ‑polska‑traci ‑potencjal ‑rozwoju (dostęp: 30.11.2025).
Mastalerz, A. (2017). Przekształcenia terenów poprzemysłowych a rewitalizacja – sytuacja w mniejszych ośrodkach na przykładzie Tomaszowa Mazowieckiego i Pabianic. W: P. Trzepacz, A. Warchalska ‑Troll (red.), Rewitalizacja miast. Teoria, narzędzia, doświadczenia. Kraków, 159–184.
Micek, G., Pietrzk, M., Fiedeń, Ł. (2022). Czasowo‑ przestrzenna ewolucja i czynniki kształtujące rozmieszczenie przemysłu wysokiej techniki w polskich gminach. Prace Geograficzne, 167, 91–117.
Modern Concrete. (2024). Rewitalizacja terenów poprzemysłowych w Polsce. Pozyskano z: https:// www.modernconcrete.pl/rewitalizacja ‑terenow ‑poprzemyslowych/ (dostęp: 30.11.2025).
Mytnik, P. (2022). Przestrzenie produkcji miejskiej. Przestrzenie Urbanistyki i Architektury, 2, 7–14.
Raczyk, A. (2009). Metody badania przedsiębiorczości oparte na rejestrze podmiotów gospodarki narodowej, Przedsiębiorczość – Edukacja, 5, 133–146.
Rodrigue, J.‑P., Comtois, C., Slack, B. (2017). The Geography of Transport Systems (4th ed.). Routledge.
Sagan, M., Olchowska, P. (2020). Procesy deindustrializacji i reindustrializacji przestrzeni miejskich na przykładzie Lublina. Przegląd Prawno- Ekonomiczny, 4, 131–151. doi: https://doi. org/10.31743/ppe.9947
Săgeată, R., Mitrică, B., Cercleux, A.‑L., Grigorescu, I., Hardi, T. (2023). Deindustrialization, Tertiarization and Suburbanization in Central and Eastern Europe. Lessons Learned from Bucharest City, Romania. Land, 12, 1731. doi: https://doi.org/10.20944/preprints202307.2134.v1
Scott, A.J. (2001). Global City- Regions: Trends, Theory, Policy. Oxford University Press.
Sikorski, D. (2019). Wybrane kierunki i aspekty przemian funkcjonalnych terenów przemysłowych we Wrocławiu w latach 1989–2016. Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 33(4), 227–240. doi: ttps://doi.org/10.24917/20801653.334.14
Sikorski, D., Kryczka, P. (2023). Deconcentration of Industrial Activity as a Constituent of Sustainable Urban Development in a Post‑ Socialist City: A Case Study of Wrocław, Poland. Sustainability, 15(14), 14980. doi: https://doi.org/10.3390/su152014980
Slenczek, M. (1994). Rozwój i przemiany przemysłu na Dolnym Śląsku. W: J. Łoboda J. (red.), Przemiany ludnościowo‑ osadnicze i społeczno‑ gospodarcze na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej. Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia Geograficzne, 61, 99–131.
Slenczek, M. (1996). Przemiany struktury przestrzennej przemysłu w aglomeracji wrocławskiej. W: J. Łoboda (red.), Struktura przestrzenna przemysłu w Polsce. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 123–138.
Śleszyński, P. (2013). Delimitacja miejskich obszarów funkcjonalnych stolic województw. Warszawa: IGiPZ PAN.
Walczak, W. (1969). Stara i nowa miedź Dolnego Śląska. Poznaj Świat, 1.
Wójcik, J. (2011). Przemiany wybranych komponentów środowiska przyrodniczego rejonu wałbrzyskiego w latach 1975–2000 w warunkach antropopresji. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski.
Wyszyńska, K. (2024). Dawne fabryki w Polsce zyskują nowe życie. Oto najciekawsze rewitalizacje. Pozyskano z: https://obiektykomercyjne.muratorplus.pl/inwestycje/dawne ‑fabryki ‑w‑polsce ‑zyskuja ‑nowe ‑zycie ‑oto ‑najciekawsze ‑rewitalizacje ‑obiektow ‑przemyslowych ‑aa‑cGAw ‑a2w1‑doMx.html (dostęp: 30.11.2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są zgodnie z warunkami licencji Creative Commons (CC BY-ND 4.0; uznanie autorstwa-bez utworów zależnych).
